FAQ

1. Wat is openbaarheid van bestuur/wob?

Openbaarheid van bestuur is een concept waarbij bestuurlijke instanties informatie geven over hun manier van werken. Zo kan onder meer beslist worden dat burgers toegang hebben tot documenten in het bezit van een bestuursinstantie. Traditioneel gezien wordt gesproken over actieve en passieve openbaarheid. Bij actieve openbaarheid zal de instantie zelf overgaan tot het publiceren van informatie, bijvoorbeeld door ze op het internet te plaatsen. Bij passieve openbaarheid geeft de instantie inzage of geeft ze een kopie van de documenten aan wie daar om vraagt. Openbaarheid van bestuur is geregeld in verschillende wetten en decreten. In principe is elk bestuursdocument (in welke vorm dan ook) openbaar. Een aantal uitzonderingen zijn in de verschillende wetten ingeschreven.

WOB is een term die is overgewaaid vanuit Nederland en hier voornamelijk door onderzoeksjournalisten wordt gebruikt.  Het is de afkorting voor ‘Wet op Openbaarheid van Bestuur’. Door de ingewikkelde staatsstructuur van België zijn er in ons land echter 14 wetten, decreten of andere rechtsbronnen, waar burgers beroep op kunnen doen.

2. Welke informatie en bestuursdocumenten kan je opvragen?

De Grondwet bepaalt in artikel 32 dat élk bestuursdocument in principe openbaar is. Wettelijke bepalingen preciseren dat echter. Met informatie wordt bedoeld informatie op informatiedragers die reeds beschikbaar is of die gemakkelijk uit een databank kan worden opgevraagd. Het is dus niet mogelijk om informatie op te vragen die nog moet worden uitgezocht of in een nieuw document moet worden samengebracht. Het soort informatiedrager maakt niet uit. Je kan papieren documenten, cd’s, dvd’s, geluidsopnames, videobanden, digitale pdf-documenten, e-mails, etc. opvragen.

3. Is er informatie die niet openbaar is?

Ja, de verschillende wetten en decreten kennen een aantal uitzonderingen. Die verschillen van wet tot wet, maar vaak gaat het over dezelfde dingen. Zo mag informatie niet worden overgemaakt als die volgende onderwerpen behandelt:

  • privacygevoelige informatie of informatie die kan leiden tot identificatie van personen
  • commerciële informatie met betrekking tot bedrijven
  • informatie verzameld door de Veiligheid van de Staat
  • informatie in een gerechtelijk onderzoek

Opgelet.

  • Sommige weten zijn strikter of ruimer. Kijk goed na welke wet op welk bestuursniveau van toepassing is.
  • Sommige uitzonderingen zijn relatief. Dat wil zeggen dat ze toch niet gelden wanneer een maatschappelijk of persoonlijk belang wordt aangetoond. Dat wordt ook wet per wet bepaald.
  • Documenten kunnen ook gedeeltelijk openbaar gemaakt worden. Wanneer bepaalde gegevens niet doorgegeven mogen worden, is men verplicht de rest wel vrij te geven, na schrapping.

4. Bij welke instantie kan ik gegevens opvragen?

Het is niet altijd even duidelijk wat een bestuurlijke instantie is. Sommige instanties vallen daar duidelijk onder, zoals ondermeer de gemeentebesturen, de Vlaamse overheidsdiensten, de FOD’s of de Federale Agentschappen. Daarnaast zijn er in ons land heel wat interne en externe agentschappen. Zij voeren vaak bepaalde taken uit waarin ze optreden als overheid. Voor het uitvoeren van die taken geldt ook de toepasselijke openbaarheidswetgeving. Voorbeelden hiervan zijn de Vlaamse Belastingdienst, de VDAB of het Agentschap voor Wegen en Verkeer. Daarnaast zijn er privé-instellingen die een bepaalde maatschappelijke taak uitvoeren met een bindend karakter voor de personen die er al dan niet verplicht gebruik van moeten maken. Scholen zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het toekennen van diploma’s, erkend door de Vlaamse Overheid. Een rechter zal soms moeten beslissen of voor een bepaalde organisatie de openbaarheidswetgeving geldt.

Een (onvolledige) lijst met bestuurlijke instanties vind je hier.

5. Hoe moet ik gegevens opvragen?

Een handleiding met stappenplan (op federaal niveau) vind je hier.