Moest het FAVV zwijgen over het paardenvleesschandaal?

Het persbericht van het FAVV. Let op de titel, mogelijk een zeldzaam voorbeeld van de 'non self fullfilling prophecy'
Het persbericht van het FAVV. Let op de titel, mogelijk een zeldzaam voorbeeld van de ‘non self fullfilling prophecy’

Snel na het uitbreken van het paardenvleesschandaal bleek dat ook in ons land verdachte zaken werden opgemerkt. Het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid wist al in 2011 van problemen met ons paardenvlees. Meteen was er verontwaardiging dat dit niet aan het publiek werd gemeld. Maar het FAVV stelde snel dat zij zich aan het geheim van het onderzoek moesten houden. De vraag is echter: is dat wel het geval? Wie een blik werpt op onze milieuwetgeving doet kan alvast vermoeden van niet.

Op 16 februari brak in Groot-Brittanië en Ierland het paardenvleesschandaal uit. Hamburgers in discountketens bevatten paardenvlees, terwijl dat niet op het etiket vermeld stond. Vanaf die dag is het paardenvleesschandaal zich alleen maar beginnen uitbreiden. Op zich is er – als dat op de verpakking van het voedsel vermeld wordt – niets mis met paardenvlees, maar op 19 februari meldde het weekblad Moustique dat er mogelijk ook problemen waren in ons land, en dat het FAVV en het Belgische gerecht al in 2011 van de feiten wisten. Daarop kwamen meteen verontwaardigde reacties, onder meer van Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt. Het voedselagentschap haastte zich een dag later met te zeggen dat zij niets over lopende onderzoeken mag zeggen:

Momenteel worden drie grote zaken onderzocht door de parketten van Neufchâteau, Dendermonde en Antwerpen en, conform de geheimhouding van het onderzoek, kan het FAVV hierover niet communiceren. Het gaat in wezen om de vervalsing van paspoorten. De door een weekblad bekendgemaakte informatie dat de vastgestelde administratieve fraude een risico zou inhouden voor de gezondheid van de consumenten en zieke paarden in België in de voedselketen zijn terechtgekomen is totaal onjuist.

Het is voorlopig onduidelijk of er effectief een gezondheidsrisico is geweest, of dat dat onze voedselketen vervuild is geraakt. Mocht dat zo zijn, dan heeft dat wel belangrijke implicaties voor het FAVV. In een federale wet die de toegang tot milieu-informatie regelt, staat het volgende te lezen:

Daarin staat klaar en duidelijk het volgende te lezen:

  Art. 15. [De milieu-instanties zorgen] ervoor dat in geval van een bedreiging van de gezondheid van de mens of het milieu, hetzij veroorzaakt door menselijke activiteiten hetzij ten gevolge van natuurlijke oorzaken, alle informatie waarover zij beschikken en die de bevolking die waarschijnlijk zal worden getroffen in staat kan stellen maatregelen te nemen om de uit de bedreiging voortvloeiende schade te voorkomen of te beperken, onmiddellijk wordt verspreid.

Dat we te maken hebben met milieu-informatie, mag alvast blijken uit het eerste gedeelte van de wet:

milieu-informatie : elke informatie, ongeacht de drager en in welke materiele vorm ook, waarover een milieu-instantie beschikt, betreffende:
[…]
b) de toestand van de gezondheid en de veiligheid van de mens met inbegrip van de verontreiniging van de voedselketen, […]

Niet alleen deze actieve vorm van openbaarheid lijkt van belang. Ook wanneer iemand om informatie vraagt, is het voedselagentschap wellicht verplicht de informatie vrij te geven – of er nu een onderzoek loopt of niet:

 Art. 27. § 1. Voor elke milieu-informatie die het voorwerp uitmaakt van een vraag tot openbaarmaking, gaat de milieu-instantie die de aanvraag ontvangst na of er uitzonderingen van toepassing zijn. Ze wijst de aanvraag af als het publiek belang van de openbaarmaking niet opweegt tegen de bescherming van een van de volgende belangen :
[…]
4° de opsporing of vervolging van sanctioneerbare feiten;

Wat hier staat is dat als het publiek belang groter is dan de bescherming van het gerechtelijk onderzoek, dan geldt de openbaarheid. Dergelijke belangenafwegingen zijn echter niet altijd eenvoudig te maken. Wanneer is het publiek belang groter dan de geheimhoudingsverplichting?

Ten slotte nog dit: Het FAVV heeft alvast niet de beste naam op het vlak van (passieve) openbaarheid. Zo weigerde het in 2011 documenten vrij te geven aan journalisten over de hygiëne in restaurants. Zelfs de Federale Beroepscommissie voor de toegang tot milieu-informatie – die net als taak heeft om te zien of een overheid niet de mist ingaat tegen openbaarheidswetgeving – krijgt van het FAVV geen van de betwiste documenten in handen. De beroepsinstantie was niet tevreden met de gang van zaken, zoals uit deze passage mag blijken:

Artikel 40 van de wet van 5 augustus 2006 verplicht de betrokken milieu-instantie bovendien om de Federale Beroepscommissie toegang te geven tot alle nuttige informatie, en geeft de Commissie de bevoegdheid om alle betrokken partijen en deskundigen te horen en om aanvullende inlichtingen te vragen aan de personeelsleden van de betrokken milieu-instantie. Het staat dus niet aan het FAVV om te oordelen of de aanvrager zich terecht op de wet van 5 augustus 2006 beroept, en zelfs niet om de toegang tot de betrokken informatie aan de Commissie te weigeren.

Leave a Comment